อาข่า

ข้อมูลชนเผ่า อาข่า (Akha)


อาข่า

อาข่าจัดอยู่ในตระกูลภาษาธิเบต-พม่า กลุ่มโลโล เดิมมีอาณาจักรอิสระอยู่บริเวณต้นน้ำไทฮั่วสุยในธิเบต ต่อมาเมื่อชนชาติอื่นรุกราน  จึงอพยพถอยร่นลงมาทางใต้เข้าสู่ประเทศจีน พม่า ลาว และ ไทย โดยเข้ามาทางด้านอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เมื่อประมาณ 100 กว่าปีมานี้ และกระจายตัวไปตั้งบ้านเรือนอยู่ในเขตท้องที่จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ลำปาง แพร่ และตาก  

จำนวนประชากร   87,429 คน 
ร้อยละ  6.07 ของจำนวนประชากรชาวเขาในประเทศไทย

อาข่ามี 3 กลุ่มย่อยคือ 
1. อาข่าอุโล        
2. อาข่าโลบิซา         
3. อาข่าหม่อโป๊ะ หรือ ลอปือ 

  


ลักษณะทางสังคม  
ระบบครอบครัวอาข่ามีลักษณะครอบครัวขยายทางฝ่ายชายคือลูกชายเมื่อแต่งงานแล้วจะนำภรรยา เข้ามาอยู่ในบ้านด้วย แต่การหลับนอนกับภรรยานั้นต้องหลับนอนในบ้านหลังเล็ก ซึ่งสร้างไว้หลังบ้านหลังใหญ่ หากมีลูกชายหลายคนก็มีบ้านหลังเล็กหลายหลัง เมื่อพ่อตายลูกชายคนโตจะเป็นหัวหน้าครอบครัวต่อไป 


ระบบการปกครอง 
สังคมอาข่าให้การยอมรับผู้อาวุโสมาก ในทุกหมู่บ้านจะมีกลุ่มผู้อาวุโสเป็นหลักในการปกครองเป็นผู้ตัดสินปัญหาต่างๆของหมู่บ้าน ผู้ใหญ่บ้าน ซึ่งได้รับการแต่งตั้งจากทางราชการจะมีหน้าที่เป็นเพียงผู้ประสานงานกับฝ่ายปกครองเท่านั้น 


ลักษณะทางเศรษฐกิจ
อาข่ามีอาชีพหลักคือการทำไร่ ปลูกข้าวไร่  ข้าวโพด เป็นพืชหลักเพื่อใช้ในการบริโภคและเลี้ยงสัตว์ ปลูกถั่ว งา ข้าวฟ่าง และพืชส่งเสริมต่างๆ เป็นพืชเงินสด การเลี้ยงสัตว์เป็นอาชีพรอง อาข่าเลี้ยงหมู ไก่ เพื่อประกอบพิธีกรรมและบริโภค เลี้ยงสุนัขไว้ล่าสัตว์และเฝ้าบ้าน นอกจากนั้นก็เลี้ยงควาย ม้า แพะ แกะ ฯลฯ  ไว้ขาย 
 

  


ระบบความเชื่อ 
อาข่ามีความเชื่อและนับถือผีเหมือนชาวเขาเผ่าอื่นๆ ในรอบปีหนึ่งๆ อาข่าจะมีพิธีกรรมของหมู่บ้านตามประเพณี เช่น พิธีปีใหม่ (กระท้อมพ้า) พิธียะอุผิ พิธีโล้ชิงช้า พิธีขะแหยะแหยะ ฯลฯ ตลอดทั้งปี  เช่น พิธียะอุผิ เป็นพิธีที่จัดขึ้นเพื่อเอาใจผีใหญ่ ซึ่งปกปักรักษาหมู่บ้าน พิธีโล้ชิงช้า (หละเชอบิ) เป็นพิธีไหว้แม่โพสพ เพื่อขอบคุณ ที่บันดาลให้ข้าวกล้างอกงามดี ในช่วงกึ่งกลางฤดูฝน พิธีขะแหยะแหยะ เป็นพิธีไล่ผีออกจากหมู่บ้านตอนปลายฤดูฝน เพื่อให้ผีร้ายซึ่งแฝงตัวเข้ามากับสายฝนออกไปจากหมู่บ้าน  พิธีปีใหม่ (กระท้อมพ้า) เป็นพิธีฉลองหลังจากเก็บเกี่ยวข้าว แล้วนำข้าวขึ้นยุ้งฉางเรียบร้อยแล้ว พิธีกรรมต่างๆ เหล่านี้จะมีหัวหน้าพิธีกรรมของหมู่บ้าน ซึ่งเรียกว่า หยื่อมะ เป็นผู้นำในการทำพิธี 

 

    

Akha

Akha call themselves A-kha. They have certain affiliations with the ancient Lolo tribes. It is generally believed that they originated in Tibet’s highlands, but there is no evidence that indicates when they first set foot in Thailand.  In 2016, the number of Akha was estimated at 87,429 which made up 6.07 of the total hill tribe population in the country. Lived in the provinces of Chiang Rai, Chiang Mai, Lampang,Tak and Phrae.  

The most obvious basic unit of social organization is the extended  family which forms a village.  In this connection, the patrilineal clans form a fundamental role in all relationships concerning kinship ties and marriage.  Residential patterns and rights of succession are also designated in this way. Traditionally, marriage is exogamous and monogamy is preferred. In practice, however, there is no rule that prohibits a man from having more than one wife. After marriage the couple lives virilocally.* 

Economically, Akha are classified as shifting cultivators. They cultivate dry rice for consumption and grow corn, millet, peppers, beans and varieties of vegetables as marginal crops. Domestic animals, i.e. fowl, pigs and cattle are also raised for feasts on special occasions and for sacrificial use.  

In regard to Akha religious beliefs, they are strictly animists with special concentration upon ancestor worship and spirit offering. It is recognized that they hold firmly to these beliefs, and as a result, many attempts to convert them have met with little success. 

*Virilocality: the practice where a married couple lives in the husband's home or village.